Europees Strategisch Forum voor Onderzoeksinfrastructuur (ESFRI)

Context

De uitbouw van nieuwe of het upgraden van bestaande zware onderzoeksinfrastructuren van pan-Europees belang vormt één van de basispeilers van het huidige beleid van de Europese Commissie in kader van de verdere uitbouw van de Europese Onderzoeksruimte.

Het betreft onderzoeksinfrastructuur die als cruciaal wordt beschouwd voor de verdere ontwikkelingen binnen een overeenstemmend onderzoeksdomein. Hiertoe werd een transparante en globale visie rond de Europese noden ontwikkeld in de vorm van een roadmap voor onderzoeksinfrastructuur in Europa voor de komende 10 tot 20 jaar. De uitwerking van deze wetenschappelijke roadmap werd toevertrouwd aan het 'European Strategy Forum on Research Infrastructures' (ESFRI).

De implementatie van de voorstellen voor pan- Europese onderzoeksinfrastructuren welke werden opgenomen in de "Roadmap for Research Infrastructures" neemt momenteel een prominente plaats in op de agenda van het Europese onderzoeksbeleid en in het bijzonder op de agenda van de Europese Raad.

De eerste versie van de ESFRI-roadmap werd gepubliceerd in 2006 met 35 projectvoorstellen. Voor de verdere uitwerking van 34 van deze voorstellen (verfijning van het concept, opzetten van de managementstructuur, voorbereiding van het financieringsconcept) wordt beroep gedaan op de middelen van het programma "Research Infrastructures" binnen het Zevende Kaderprogramma. Recent werd de eerste herziening van de ESFRI-roadmap (update 2008) voorgesteld waar 44 projectvoorstellen op de lijst zijn opgenomen. Benadrukt moet worden dat de bouwkosten van de beoogde onderzoeksfaciliteiten vooral gedragen zullen moeten worden door de deelnemende landen zelf, behoudens EU-bijdragen uit Structuurfondsen of EIB-leningen.

2009 wordt een sleuteljaar voor de besluitvorming rond toekomstige pan-Europese onderzoeks-infrastructuren. In 2009 wordt, althans in de door de Europese Commissie beoogde planning, verwacht dat de EU-lidstaten kenbaar maken welke projecten die op de ESFRI-roadmap zijn opgenomen, zij financieel wensen te ondersteunen. In de beleidsbrief Wetenschap en Innovatie 2009 wordt dan ook gesteld dat in 2009 een prioriteitenlijst voor Vlaanderen zal worden opgesteld en er zal worden beslist tot welke pan-Europese onderzoeksinfrastructuren Vlaanderen zal toetreden.

ESFRI in Vlaanderen

Op 25 april 2008 besliste de Vlaamse overheid (VR 2008 2504 DOC.0361) om steun te verlenen aan de Vlaamse actoren betrokken in de voorbereiding van twee ESFRI-dossiers, zijnde LIFEWATCH (biodiversiteit) en CLARIN (taaltechnologie).
Op 24 oktober 2008 werd binnen het beleidsdomein EWI een werkgroep (ESFRI-begeleidingscomité) opgericht om het prioritiseringsproces voor Vlaamse deelname aan pan-Europese onderzoeksinfrastructuren uit te werken en te begeleiden.
Op basis van een screening van de huidige betrokkenheid van Vlaamse onderzoeksactoren aan de voorbereiding van de projecten van de ESFRI-roadmap 2006 en op basis van de huidige investeringen in menskracht en middelen, de relevantie voor Vlaanderen om hierin te investeren, identificeerde het begeleidingscomité acht onderzoeksinfrastructuren (de shortlist) die op korte termijn in aanmerking zouden kunnen komen voor participatie vanuit Vlaanderen bij hun ontwikkeling en/of bouw.
Deze acht voorstellen zullen op basis van een projectvoorstel aan een meer gedetailleerde evaluatie worden onderworpen. Hiertoe stuurde de Vlaamse minister bevoegd voor wetenschap en innovatie eind april 2009 een brief uit aan de Vlaamse coördinatoren van de acht initiatieven met de vraag tot indiening van een projectvoorstel. Hierbij dienen ondermeer volgende elementen worden toegelicht:

de rol en betrokkenheid van de actoren in Vlaanderen;
het belang van het onderzoeksgebied voor Vlaanderen in internationale context;
de financieringsnoden;
de capaciteit en kwaliteit van het consortium om de doelstellingen te realiseren.

Voor de evaluatie van de voorstellen wordt gebruik gemaakt van de opgebouwde expertise binnen de Herculesstichting. Indiendatum van de voorstellen was vrijdag 26 juni 2009. Een advies rond deze acht voorstellen wordt opgesteld eind 2009.